Nadchodząca rasa

Opis

Co znajduje się pod naszymi stopami? I co, jeśli człowiek wcale nie jest najbardziej rozwiniętą istotą zamieszkującą Ziemię?

W 1871 roku ukazała się anonimowo niezwykła książka. Jej autorem okazał się później Edward Bulwer-Lytton – jeden z najbardziej znanych pisarzy epoki wiktoriańskiej, człowiek zafascynowany mistycyzmem, okultyzmem i tradycją różokrzyżową. Nadchodząca rasa, znana również jako Vril, moc nadchodzącej rasy, zajmuje w jego twórczości miejsce szczególne. We wstępie do niniejszego wydania zwrócono uwagę zarówno na tajemnicze okoliczności jej anonimowej publikacji, jak i na późniejsze deklaracje przypisywane autorowi, według których książka miała zawierać coś więcej niż zwykłą literacką fikcję.

Historia rozpoczyna się niewinnie. Podczas zwiedzania kopalni narrator wraz z zaprzyjaźnionym inżynierem odkrywa prowadzącą w głąb Ziemi przepaść. W miejscu, gdzie powinny panować ciemność i martwa skała, dostrzegają jednak światło. Drogę. Ślady cywilizacji. Coś, czego nie powinno tam być.

Zejście w otchłań staje się początkiem podróży do świata ukrytego głęboko pod powierzchnią naszej planety. Świata rozległych podziemnych dolin, nieznanej roślinności, gigantycznych stworzeń, monumentalnej architektury i istot przypominających ludzi, a jednak stojących od nich znacznie wyżej pod względem wiedzy, organizacji społecznej oraz panowania nad siłami natury. Są spokojni, piękni, uprzejmi – i właśnie dlatego budzą jeszcze większy niepokój. Narrator szybko uświadamia sobie, że nawet dziecko tej rasy mogłoby pozbawić go życia z łatwością, z jaką człowiek zabija owada.

Źródłem ich potęgi jest Vril.

Bulwer-Lytton opisuje Vril jako uniwersalną siłę przenikającą naturę – energię, która może oddziaływać na materię, organizmy żywe, umysł, temperaturę, światło i procesy biologiczne. Może uzdrawiać i przywracać siły życiowe, ale równie łatwo może stać się narzędziem całkowitego zniszczenia. W rękach Vril-ya broń przestaje być jedynie środkiem prowadzenia wojny. Staje się mocą tak potężną, że sama możliwość jej użycia zmienia cały porządek społeczny.

I tutaj Nadchodząca rasa przestaje być jedynie opowieścią przygodową.

Pod powierzchnią fantastycznej historii Lytton buduje wizję alternatywnej cywilizacji i stawia pytania o władzę, rozwój człowieka, technikę, religię, politykę, rolę kobiet i mężczyzn, naturę przemocy oraz cenę społecznego ładu. Vril-ya niemal wyeliminowali wojny, biedę i przestępczość. Ich świat wydaje się spokojny, uporządkowany i racjonalny. Lecz im dłużej narrator w nim przebywa, tym bardziej doskonałość tego społeczeństwa nabiera niepokojącego charakteru. Bo Vril-ya nie uważają nas za równych sobie.

Według zachowanych przez nich tradycji ich odlegli przodkowie mieli niegdyś zamieszkiwać powierzchnię Ziemi, zanim katastrofalne przemiany zmusiły ocalałych do zejścia w jej wnętrze. Tam, przez tysiąclecia, rozwinęli cywilizację przewyższającą świat znany narratorowi.

Najbardziej niepokojąca jest jednak myśl pojawiająca się pod koniec książki. Co stanie się, jeżeli pewnego dnia powrócą?

Narrator dochodzi do przerażającego wniosku: gdyby Vril-ya wydostali się na powierzchnię i uznali ją za miejsce własnej ekspansji, człowiek dysponujący współczesną mu techniką nie miałby przeciwko nim praktycznie żadnych szans. W świecie Lyttona nadchodząca rasa nie oznacza więc kolejnego etapu naszego rozwoju. Może oznaczać naszych następców.

Wokół książki przez dziesięciolecia narastały również legendy wiążące pojęcie Vril z późniejszym okultyzmem i poszukiwaniami tajemnych źródeł mocy; właśnie ten niezwykły kulturowy cień został mocno zaakcentowany we wstępie polskiego wydania.

Nadchodząca rasa to połączenie powieści przygodowej, fantastyki naukowej, utopii, filozoficznej prowokacji i literatury ezoterycznej. Książka powstała ponad 150 lat temu, a mimo to wiele zawartych w niej idei brzmi zaskakująco współcześnie.

Pozostaje tylko jedno pytanie: czy Edward Bulwer-Lytton chciał opowiedzieć niezwykłą historię… czy też pod postacią powieści przekazał coś, czego nie chciał powiedzieć wprost?